81جدول 7-4 توزیع فراوانی شرکت پاسخگویان در کلاسهای آموزشی-ترویجی
جدول 8-4 توزیع فراوانی میزان مصرف سم در هر هکتار محصول گندم توسط پاسخگویان81
82جدول 9-4 توزیع فراوانی میزان مصرف کودشیمیایی در هر هکتار محصول گندم توسط پاسخگویان83جدول 10-4 توزیع فراوانی میزان استفاده و اطلاعات پاسخگویان در مورد نهادههای زیستی83جدول11-4 دیدگاه گندمکاران در خصوص سودمندی نهادههای زیستی84جدول 12-4 دیدگاه گندمکاران در خصوص سهولت استفاده از نهادههای زیستی85جدول 13-4 وضعیت نگرش گندمکاران در خصوص نهادههای زیستی86جدول 14-4: وضعت تمایل گندمکاران در خصوص استفاده از نهادههای زیستی 88جدول 15-4 وضعیت رفتار گندمکاران در خصوص استفاده از نهادههای زیستی89جدول 16-4: اولویتبندی گویههای پذیرش نهادههای زیستی از دیدگاه گندمکاران در حال حاضر90جدول 17-4 اقدامات لازم جهت توسعهی پذیرش نهادههای زیستی91جدول18-4 فراوانی و سطحبندی میزان مطلوبیت ابعاد پذیرش نهادههای زیستی92جدول 19-4 بررسی اختلاف بین دو گروه شرکت کرده و نکرده در کلاسهای آموزشی- ترویجی از نظر سایر متغیرهای پژوهش95جدول 20-4 بررسی اختلاف بین ویژگیهای فردی پاسخگویان با سایر متغیرهای پژوهش97جدول 21-4 بررسی سطح تحصیلات بر دیدگاه گندمکاران در خصوص سودمندی نهادههای زیستی97جدول 22-4بررسی سطح تحصیلات بر دیدگاه گندمکاران در خصوص سهولت کاربرد نهادههای زیستی98جدول 23-4 بررسی سطح تحصیلات بر نگرش گندمکاران در خصوص استفاده از نهادههای زیستی99جدول 24-4 بررسی سطح تحصیلات بر تمایل گندمکاران در خصوص استفاده از نهادههای زیستی
جدول25-4 بررسی سطح تحصیلات بر رفتار گندمکاران در خصوص استفاده از نهادههای زیستی99
100جدول 26-4 بررسی اختلاف بین ویژگیهای زراعی پاسخگویان با سایر متغیرهای پژوهش102جدول27-4 :بررسی همبستگی ابعاد مؤثر بر پذیرش نهادههای زیستی با متغیرهای فردی 104جدول28-4 :بررسی همبستگی ابعاد مؤثر بر پذیرش نهادههای زیستی با متغیرهای حرفهای107جدول29-4: خلاصه تحلیل عاملی متغیرهای مؤثر در پذیرش نهادههای زیستی108جدول30-4 عاملها و متغیرهای مربوط به پذیرش نهادههای زیستی109جدول 31-4 تعیین میزان همبستگی متغیرهای عاملهای پژوهش با متغیرهای پذیرش نهادههای زیستی112جدول 32-4: همبستگی بین متغیرهای مدل پژوهش113جدول 33-4 تحلیل مسیر عوامل مؤثر بر رفتار به کاربرد نهادههای زیستی114جدول 34-4 تحلیل مسیر عوامل موثر بر تمایل به کاربرد نهادههای زیستی
جدول 35-4 تحلیل مسیر عوامل مؤثر بر نگرش به کاربرد نهادههای زیستی115
116جدول 36-4 تحلیل مسیر عوامل مؤثر بر سهولت کاربرد نهادههای زیستی
جدول 37-4 تحلیل مسیر عوامل مؤثر بر سودمندی نهادههای زیستی118
120جدول 38-4 مجموع تأثیرات غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر متغیر رفتار به کاربرد نهادههای زیستی122

فصل اول
مقدمه
1-1 مقدمه
کشاورزی به خصوص در کشورهای کمتر توسعهیافته، فعالیتی عمدتا مخاطرهآمیز است و تصمیمگیریها و فعالیتهای بهرهبرداران معمولأَ تحت تأثیر این پدیده و جنبههای مختلف آن قرار دارد و هرچند که کشاورزی فعالیتی اقتصادی است که از طریق تأمین غذا سهم بسیار مهمی در تولید ناخالص داخلی کشور دارد، اما کشاورزی میتواند آثار جانبی منفی و مخربی نیز بر محیطزیست، سلامت انسان و موجودات زنده داشته باشد و میزان مصرف سموم در واحد سطح در کشورهای توسعهیافته تفاوت بسیار چشمگیری با کشورهای در حال توسعه دارد و کشورهای توسعه یافته به سمت روشهای غیرشیمیایی در جهت کاهش مصرف سموم علفکش شیمیایی گام برداشتهاند، ولی در کشورهای در حال توسعه چنین حرکتی، به طور جدی شروع نشده است( قربانی و همکاران، 1389 ). در سالهای اخیر نگرانیهای زیادی در مورد کیفیت مواد غذایی و مسائل زیستمحیطی وجود دارد( بولای1، 2010). بخش کشاورزی بیشترین و نزدیکترین ارتباط را با محیطزیست دارد و این ارتباط یک رابطه متقابل دوسویه است که از یک طرف فرسایش و تخریب محیطزیست، تولید و عملکرد محصولات کشاورزی را تحت تأثیر منفی قرار میدهد و از جانب دیگر، مواد آلاینده بخش کشاورزی و مصرف بیرویه کودها و سایر مواد شیمیایی در این بخش، صدمات جبران ناپذیری به محیطزیست وارد میکنند( رشید قلم و خلیلیان، 1390 ). تأثیرات نامطلوب کودها و آفتکشها بر محیطزیست منجر به توجه بیشتر و استفاده از روشهایی گردیده که در آن نیازی به مصرف مواد شیمیایی نبوده یا کم باشد و این هدف موجب شده که با توجه به کشاورزی بوم شناختی2 بحث پایداری در کشاورزی مورد توجه قرار گیرد و یکی از راهکارهای عملی، کشاورزی زیستی3 است(عبدی و همکاران، 1391 ). امروزه کشاورزی زیستی به سرعت در حال رشد است و درحال حاضر بسیاری از کشورها به ویژه کشورهای اروپایی توسعه کشاورزی زیستی را در برنامه اجرایی خود قرار دادهاند و مهمترین و اصلیترین مشخصهی حضوردر بازارهای جهانی محصولات عاری از ترکیبات شیمیایی شده است. بیگمان بایستی استفاده از کودهای شیمیایی زیانآور در کشاورزی را متوقف کرد( دولت آبادی و همکاران، بی تا ). به منظور افزایش حاصلخیزی خاک و در نتیجه افزایش عملکرد گیاهان در کشاورزی زیستی استفاده از کودهای زیستی، کودهای آلی و مالچ به عنوان جایگزینی برای کودهای شیمیایی، مطرح میباشد و در دههی گذشته مصرف کودهای شیمیایی، اثرات و پیامدهای زیست محیطی نامطلوبی نظیر آلودگی آب و خاک و همچنین بروز مشکلاتی در خصوص وضعیت سلامت انسانها و دیگر موجودات زنده را به همراه داشته است(رحمانی، 1389 ). در کشاورزی پایدار برای، بهبود کیفیت خاک، محصولات کشاورزی و حذف آلایندهها از روشهای غیرشیمیایی مانند: تناوب زراعی، کود سبز، مبارزه بیولوژیک، کودهای حیوانی، کمپوست و یا مقادیر کمتر نهادههای شیمیایی استفاده میشود(حسین زاده و قربانی، 1390 ). بنابراین استفاده از نهادههای زیستی یکی از ارکان اصلی کشاورزی زیستی در زیست بومهای زراعی است که با هدف حذف کاربرد کودهای شیمیایی است و کودهای آلی سبب تأمین سلامت انسان و محیط زندگی میگردند و استفاده از کودهای زیستی نیز یکی از راهکارهای مؤثر در حفظ کیفیت مطلوب خاک محسوب میگردد که باعث افزایش واکنشهای مفید بین گیاه و میکروارگانیسمها در ریزوسفر شده و توان گیاه را برای جذب بیشتر عناصرغذایی افزایش میدهد(خالصرو و همکاران،1390).
گندم به عنوان ابزاری سیاسی در روابط بین الملل و حتی برای اعمال سلطه و فشار سیاسی بر کشورهای نیازمند جهان سوم به کار گرفته میشود، از این رو راهکارهای صحیح افزایش تولید و عرضه این کالا امری بسیار ضروری است(هژبر کیانی و حاجی احمدی، 1381). تولید گندم با حداقل بکارگیری نهادههای شیمیایی یکی از اهداف مهم کشاورزی جدید برای کاهش اثرات منفی استفاده از نهادههای شیمیایی میباشد(قربانی و همکاران، 1390). با استفاده از کودهای مناسب میتوان تولید گندم را در واحد سطح افزایش داد(زکی و همکاران4،2012 ) . کودهای زیستی نقش قابل توجهی در بهبود عملکرد گندم نسبت به کودهای شیمیایی دارند( قادری دانشمند5، 2012 ) و استفاده از کودهای زیستی بر رشد و بهرهوری گندم تأثیر مثبت میگذارد و سبب افزایش قابل توجهی در ارتفاع بوتهی گندم شده و پنجهزنی گندم را نیز افزایش میدهد(سینگ6 و همکاران، 2011). با توجه به اثرات مثبتی که نهادههای زیستی بر کشاورزی و محیطزیست دارند، گندمکاران تمایلات مثبت و منفی متفاوتی نسبت به دریافت و پذیرش این نهادهها نشان میدهند(حسن پور و همکاران،1391) .
با توجه به تحقیقات صورت گرفته برای بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش یک فناوری مدلهای گوناگونی در جهان به کارگرفته شده که از معتبرترین آنها مدل پذیرش فناوری دیویس (TAM )7 است که به بررسی عوامل در سطح فردی میپردازد( شعاعی و علومی، 1386). مدل پذیرش فناوری دیویس یک نظریه نظام اطلاعات و ارتباطات است و دلایل اینکه چرا کاربران یک فناوری اطلاعات خاص را میپذیرند یا رد میکنند نشان میدهد، مدل پذیرش فناوری در آغاز توسط دیویس پیشنهاد شد(احمدی ده قطب الدینی، 1389).
مدل پذیرش فناوری ( TAM ) که توسط “دیویس ” در سال 1989 ارائه شده به عنوان قدرتمندترین و تأثیرگذارترین مدل در زمینه توصیف رفتار و تعیین عوامل مؤثر بر پذیرش فناوری اطلاعات، توسط افراد است. اجزای این مدل شامل متغیرهای بیرونی، اصل سودمندی ادراک شده و سهولت استفاده ادراک شده، نگرش، تمایل و رفتار که پایهی پذیرش فناوری را تشکیل میدهند و مدل پذیرش فناوری بیان میدارد که متغیرهای بیرونی بر سودمندی ادراک شده و سهولت استفاده ادراک شده تاثیر میگذارد و این دو ادراک، تعیینکننده نگرش کاربران و مشتریان برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات خواهد بود و مرحله آخر، تمایل فرد برای استفاده است که منجربه استفاده واقعی از فناوری اطلاعات و ارتباطات میشود و رفتارشان را نسبت به کاربری فناوری تحت تأثیر قرار میدهند(حورعلی و همکاران، 1390). این پژوهش به دنبال شناسایی عواملی است که در غالب مدل TAM دیویس بر پذیرش نهاده های زیستی توسط گندمکاران دهستان حشمت آباد شهرستان دورود تأثیر میگذارند .

2-1 بیان مسئله
یکی از بزرگترین چالشهای روبروی جامعه بشری در دهههای اخیر، امنیت و سلامت غذای جمعیت رو به افزایش در دنیا است و در حال حاضر تأمین غذا مسئله اصلی بسیاری از کشورها بوده و بسیاری از دولتها به علت بحران غذا در معرض بحرانهای اجتماعی و سیاسی نیز قرار دارند و برای اولین بار در دههی پنجاه میلادی، افزایش جمعیت از یک طرف و محدودیتهای منابع اولیه تولید از طرف دیگر، باعث حرکت کشاورزی سنتی به سمت کشاورزی صنعتی با عنوان انقلاب سبز کشاورزی گردید، در دهه 1330 قبل از آنکه تولید و مصرف کودهای شیمیایی در کشور مطرح شود، تولید و مصرف کودهای آلی در سطح کشور رایج بود. همزمان با ورود کودهای شیمیایی به کشور، سازمان ترویج کشاورزی، مصرف این نوع کودها را تشویق نمود و بسیاری از کشاورزان برای رسیدن به حداکثر عملکرد به کودهای شیمیایی روی آوردند. با سرازیر شدن بذرهای اصلاح شده، کود و سموم شیمیایی به بازار مصرف و تشویق کشاورزان به استفاده از آنها و حمایت همهجانبه از این نهادهها و سودآوری کوتاهمدت آنها، دیری نپایید که این نهادهها از سوی کشاورزان پذیرفته شده و به میزان زیادی مورد استفاده قرار گرفت و اما عدم آگاهی و نبود دانش فنی کشاورزان باعث استفاده غیربهینه از این نهادهها گردید، به نحوی که مصرف بیش از حد برخی نهادههای کشاورزی نه تنها باعث افزایش تولید نگردید بلکه کاهش تولید در بلندمدت را فراهم ساخت. بدین ترتیب رفته رفته مصرف کودهای آلی فراموش شد و این تفکر غلط بر کشاورزان حاکم شد که با مصرف هر چه بیشتر کودهای شیمیایی محصول بیشتری عایدشان خواهد شد. به طوریکه مصرف کود شیمیایی در ایران 800 هزار تن در سال بود، که چهار برابر مصرف درآمریکاست(هزاری و حاجی میر رحیمی، 1389، پور قاسم و علی بیگی، 1392).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مصرف زیاد سم و کودهای شیمیایی در محصولات کشاورزی در تمامی جهان و بخصوص در ایران یک معضل عمده بهداشتی می باشد. در حال حاضر در کشور ما سرانه مصرف سم در محصولات کشاورزی به ازای هر نفر ??? گرم و همچنین میزان مصرف کود شیمیایی از 5/2 به 5/3 میلیون تن طی ?? سال گذشته افزایش داشته است. در کشاورزی متعارف بیش از ??? نوع ترکیب شیمیایی خطرناک نظیر آفتکشها، علفکشها و کودهای شیمیایی بهمنظور کنترل آفات و حشرات و حاصلخیزسازی خاک استفاده میگردد. استفادهی اولیه از آفتکشها در کاهش هجوم آفات و افزایش تولید محصولهای کشاورزی بسیار مؤثر بوده است، ولی امروزه به دلیل چالشهای زیستمحیطی و پیامدهای ناشی از بقایای سمها در غذای مصرفکنندگان، کاهش استفاده از این سمها مورد توجه همگان قرار گرفته است. افزایش مصرف سمهای شیمیایی، آلودگیهای زیادی مانند آلودگی آب، انتقال آن به خاک و دامها، آلودگی مواد غذایی و علوفه دامی و آلودگی هوا را به دنبال داشته است. همچنین ایجاد نژادهای مقاوم آفات به آفتکشهای شیمیایی، از بین بردن حشرات مفید و دشمنان طبیعی آفات، به وجود آمدن و شیوع آفتهای جدید، تأثیر بر روی دیگر موجودات زنده و کسانی که در تماس مستقیم با آنها هستند، کاهش تنوع زیستی از دیگر چالشهای زیست محیطی ناشی از وابستگی نظامهای کشاورزی رایج به آفتکشهای شیمیایی میباشند(زمانی میاندشتی و همکاران، 1392). استفاده بیش از اندازه از کودهای شیمیایی به ویژه هنگامی که با عملیات مدیریتی نامناسب مثل سوزاندن بقایای گیاهی همراه شود، میزان ماده آلی خاک را به شدت کاهش میدهد، این موضوع روی ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک تأثیر گذاشته و امکان فرسایش را در این گونه خاکها افزایش میدهد. امروزه به دلیل افزایش اهمیت مسائل زیستمحیطی توجه بیشتری به نهادههای زیستی برای جایگزینی کودهای شیمیایی شده است( وطنخواه، 1392). از آنجا که بخش عمدهای از خاکهای ایران جزو خاکهای مناطق خشک و نیمه خشک محسوب شده و مقدار مواد آلی آنها کمتر از یک درصد است استفاده از کودهای آلی نه تنها باعث افزیش تولید محصولات کشاورزی خواهد شد بلکه از فرسایش و تخریب خاک جلوگیری نموده و رسیدن به کشاورزی پایدار را ممکن میسازد( صفا و قفقازی، 1386). از جمله محصولاتی که برای تولید آن از نهادههای شیمیایی استفاده میشود گندم است. گندم، گیاه پراهمیتی است که یکی از جنبههای بسیار مهم در زراعت آن، استفاده از کودها میباشد. در ایران در گذشته کشت گندم در تناوب با دیگر گیاهان زراعی معمول و یا با آیش صورت میگرفت. در چنین شرایطی فرصت کافی برای چرانیدن و یا پوسیده شدن بقایای گیاهی وجود داشت، اما در سالهای اخیر بنا به دلایل مختلف از جمله افزایش بهای گندم، سهولت کاشت و برداشت مکانیزه و تأمین آب و کود مورد نیاز کشاورزان دراغلب مناطق گندمخیز، گندم به صورت پیاپی کشت میگردد و اغلب کشاورزان بلافاصله پس از برداشت به سوزاندن بقایای آن اقدام میکنند و با این عمل زمین راحتتر برای کشت بعدی آماده شده و مقادیری مواد معدنی نظیر کلسیم، منیزیم، فسفر و پتاسیم از بقایا آزاد میگردد و از طرف دیگر سوزاندن بقایا سبب کاهش ماده آلی خاک شده و مواد آلی خاک را در بلند مدت کاهش داده و منجر به تلفات نیتروژن، کربن، گوگرد و غیره از طریق تصعید آنها میگردد(مسکر باشی و همکاران، 1383). در این رابطه استفاده از کودهای شیمیایی به عنوان سریعترین راه برای جبران کمبود عناصر غذایی خاک لازم به نظر میرسد، ولی هزینه رو به افزایش تولید کودهای شیمیایی، آلودگی خاک و آب ناشی از مواد شیمیایی و کاهش کیفیت تولیدات کشاورزی باعث ایجاد مسائل بغرنج شده است(جعفری مقدم و همکاران، 1389). به همین دلیل کشاورزی زیستی به عنوان راهحلی جهت جلوگیری از تخریب محیطزیست و آلودگیهای ناشی از نهادههای شیمیایی میباشد، در کشورهای اروپایی کشاورزان را تشویق میکنند که از کشاورزی زیستی استفاده کنند(لاپلی و کلی8، 2010).
به هر حال کشاورزی زیستی به عنوان یک مفهوم کشاورزی، اگرچه سابقهای تاریخی دارد اما در سالهای اخیر به عنوان یک رهیافت جامعنگر با در نظر داشتن دیدگاههای بومشناسی و توسعه پایدار مورد توجه جهانی واقع شد و با در نظر گرفتن اصولی خاص سعی در اجرای برنامههای کاهش مصارف سموم و کودهای شیمیایی در راستای کشاورزی پایدار و متناسب با حفظ زیستبومها و بهداشت تمامی افرادجامعه داشته است( رازقی و همکاران، 1389).

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید