1-3-2. کاربردی ……………………………………………………………………………………………………………………….9
1-4. اهداف پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………….10
1-4-1. اهداف کلی …………………………………………………………………………………………………………………10
1-4-2. اهداف جزئی ………………………………………………………………………………………………………………10
1-5. سؤال های پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………….10
1-6. تعریف ‌های نظری و عملیاتی مفاهیم و اصطلاحات پژوهش …………………………………………………………11
1-6-1. تعریف مفهومی مفاهیم و اصطلاحات …………………………………………………………………………….11
1-6-2. تعریف عملیاتی مفاهیم و اصطلاحات …………………………………………………………………………….15
فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه پژوهش
بخش اول : فرهنگ ایثار و شهادت …………………………………………………………………………………………………….17
2-1. مفهوم شناسی ایثار و شهادت ……………………………………………………………………………………………………17
2-2. فرهنگ ایثار و شهادت در پرتو قرآن ………………………………………………………………………………………….18
2-3. فرهنگ ایثار و شهادت از منظر ائمه اطهار (ع) …………………………………………………………………………….22
2-4. تولید کنندگان گفتمان فرهنگ ایثار و شهادت در جمهوری اسلامی ایران ………………………………………..27
2-4-1. فرهنگ ایثار و شهادت در کلام امام خمینی (ره) ……………………………………………………………………..27
2-4-1-1. ایثار و شهادت، سعادت است ……………………………………………………………………………………27
2-4-1-2. ایثار و شهادت به منزله عزت است …………………………………………………………………………….28
2-4-1-3. ایثار و شهادت، حیات جاودانی است …………………………………………………………………………28
2-4-1-4. ایثار و شهادت، میراث اولیاء است ……………………………………………………………………………..28
2-4-1-5. ایثار و شهادت، آزادی روح است ………………………………………………………………………………29
2-4-1-6. ایثار و شهادت، عامل پیروزی است ……………………………………………………………………………29
2-4-1-7. ایثار و شهادت، سبب رهایی از زندان است …………………………………………………………………29
2-4-1-8 . شهدا از نگاه امام خمینی (ره) …………………………………………………………………………………..30
2-4-1-8-1. ناتوانی از درک مقام شهدا …………………………………………………………………………………….30
2-4-1-8-2. شهدا در محضر خدا …………………………………………………………………………………………….30
2-4-1-8-3. شهدا مهمان خدا ………………………………………………………………………………………………….31
2-4-2. فرهنگ ایثار و شهادت در اندیشه مقام معظم رهبری (مد ظله) ………………………………………………….32
2-4-2-1. مفهوم ایثار ……………………………………………………………………………………………………………..32
2-4-2-2. مفهوم شهادت …………………………………………………………………………………………………………33
2-4-2-3. مفهوم فرهنگ ایثار و شهادت ……………………………………………………………………………………34
2-4-2-4. آثار و پیامدهای فرهنگ ایثار و شهادت ………………………………………………………………………35
2-4-2-4-1. تقرب الهی ………………………………………………………………………………………………………….35
2-4-2-4-2. تقویت تلاش دسته جمعی……………………………………………………………………………………..36
2-4-2-4-3. کسب رضای الهی ……………………………………………………………………………………………….36
2-4-2-4-4. حفظ و تقویت نظام اسلامی ………………………………………………………………………………….37
2-4-2-5. فرهنگ ایثار و شهادت و نقش تربیتی آن در اندیشه مقام معظم رهبری …………………………..38
2-4-2-5-1. خون شهدا عامل مؤثر در مقاومت نسل امروز ………………………………………………………….38
2-4-2-5-2. شهدا عامل تدبیر و عبرت گیری برای نسل جوان …………………………………………………….38
2-4-2-6. نقش دانشگاه شاهد در قبال فرهنگ ایثار و شهادت ……………………………………………………..39
2-4-2-7. فرهنگ ایثار و شهادت و تقویت بنیه علمی …………………………………………………………………39
2-4-3. فرهنگ ایثار و شهادت از نگاه استاد شهید مطهری …………………………………………………………………..40
2-4-3-1. شهادت، نوعی هجرت به سوی خدا …………………………………………………………………………..40
2-4-3-2. مفهوم شناسی شهادت ………………………………………………………………………………………………41
2-4-3-3. جنبه های اجتماعی ایثار و شهادت …………………………………………………………………………….42
2-4-3-4. مقام شهید ……………………………………………………………………………………………………………….43
2-4-3-5. منطق شهید ……………………………………………………………………………………………………………..43
2-4-3-6. تربت شهید …………………………………………………………………………………………………………….44
2-5. کارکردهای فرهنگ ایثار و شهادت …………………………………………………………………………………………….45
2-5-1. ارزش آفرینی ………………………………………………………………………………………………………………45
2-5-2. حماسه سازی ……………………………………………………………………………………………………………..45
2-5-3. کمال بخشی ………………………………………………………………………………………………………………..47
2-5-4. بحران زدایی ……………………………………………………………………………………………………………….48
2-5-5. موج آفرینی و بصیرت بخشی ………………………………………………………………………………………..50
2-5-6. عزت طلبی …………………………………………………………………………………………………………………51
2-5-7. انسانی بودن ………………………………………………………………………………………………………………..52
2-5-8 . دین محوری ………………………………………………………………………………………………………………53
2-5-9. اخلاص و ماندگاری …………………………………………………………………………………………………….54
2-5-10. عدالت طلبی ……………………………………………………………………………………………………………..56
2-5-11. گذشت و فداکاری …………………………………………………………………………………………………….56
2-5-12. آزادی خواهی ……………………………………………………………………………………………………………57
2-5-13. تقوا و پرهیزکاری ………………………………………………………………………………………………………58
2-5-14. مقاومت و سخت کوشی …………………………………………………………………………………………….59
2-5-15. زمان شناسی ……………………………………………………………………………………………………………..59
2-5-16. جامعیت ……………………………………………………………………………………………………………………60

2-6. جلوه های فرهنگ ایثار و شهادت در ایران …………………………………………………………………………………62
2-7. نقش فرهنگ ایثار و شهادت در تقویت امنیت ملی ………………………………………………………………………63
2-8 . الگوی برنامه درسی با رویکرد فرهنگ ایثار و شهادت …………………………………………………………………67
2-9. روش های تربیتی تعمیق فرهنگ ایثار و شهادت در دانش آموزان ………………………………………………….74
2-9-1. ملموس سازی …………………………………………………………………………………………………………….75
2-9-2. تجربی سازی ………………………………………………………………………………………………………………75
2-9-3. آموزش از زبان همسالان ………………………………………………………………………………………………75
2-9-4. تصویرسازی ………………………………………………………………………………………………………………..76
2-9-5. تطابق گفتار و کردار …………………………………………………………………………………………………….76
2-9-6. آموزش گام به گام ……………………………………………………………………………………………………….76
2-9-7. خوشایندسازی …………………………………………………………………………………………………………….77
2-9-8 . بهره گیری از مثال و مصداق ………………………………………………………………………………………..77
بخش دوم : آموزش متوسطه …………………………………………………………………………………………………………….78
2-10. جایگاه آموزش متوسطه در نظام تعلیم و تربیت …………………………………………………………………………78
2-11. اهمیت دوره متوسطه ……………………………………………………………………………………………………………..80
2-12. ابعاد روانشناختی آموزش متوسطه ……………………………………………………………………………………………81
2-13. ابعاد جامعه شناختی آموزش متوسطه ……………………………………………………………………………………….83
2-14. جایگاه نظام اعتقادی و ارزشی جامعه در تعیین اهداف………………………………………………………………..84
2-15. اصول تعیین اهداف………………………………………………………………………………………………………………..85
2-16. هدف در آموزش و پرورش ……………………………………………………………………………………………………86
2-17. اهداف مصوب دوره متوسطه …………………………………………………………………………………………………..87
بخش سوم : پیشینه پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………94
2-18. پیشینه در داخل کشور ……………………………………………………………………………………………………………94
2-19. پیشینه در خارج از ایران ……………………………………………………………………………………………………….109
2-20. جمع بندی ………………………………………………………………………………………………………………………….111
فصل سوم : روش شناسی پژوهش
3-1. روش پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………115
3-2. جامعه پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………115
3-3. روش نمونه گیری و حجم نمونه …………………………………………………………………………………………….116
3-4. ابزارهای گردآوری داده ها ……………………………………………………………………………………………………..117
3-5. روایی و پایایی ………………………………………………………………………………………………………………………119
3-5-1. روایی چارچوب مفهومی …………………………………………………………………………………………….119
3-5-2. پایایی چارچوب مفهومی …………………………………………………………………………………………….119
3-5-3. روایی پرسشنامه ………………………………………………………………………………………………………..120
3-5-4. پایایی پرسشنامه …………………………………………………………………………………………………………120
3-6. مراحل انجام پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………..121
3-6-1. تحلیل اسنادی ……………………………………………………………………………………………………………121
3-6-2. تحلیل محتوا ……………………………………………………………………………………………………………..121
3-6-3. پیمایش……………………………………………………………………………………………………………………..121
3-7. روش تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………………………………………….122
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش
4-1. بررسی سؤال اول پژوهش ………………………………………………………………………………………………………125
4-2. بررسی سؤال دوم پژوهش ………………………………………………………………………………………………………126
4-3. بررسی سؤال سوم پژوهش ……………………………………………………………………………………………………..132
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
5-1. نتایج بررسی سؤال های پژوهش ……………………………………………………………………………………………..162
5-1-1. نتایج بررسی سؤال اول پژوهش …………………………………………………………………………………..162
5-1-2. نتایج بررسی سؤال دوم پژوهش …………………………………………………………………………………..164
5-1-3. نتایج بررسی سؤال سوم پژوهش ………………………………………………………………………………….165
5-2. پیشنهادهای عملی جهت کاربست یافته های پژوهش …………………………………………………………………173
5-3. عناوین پیشنهادی برای پژوهش های آتی ………………………………………………………………………………….174
5-4. محدودیت های علمی پژوهش ………………………………………………………………………………………………..175
فهرست منابع
الف) منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………….176

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ب) منابع انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………….187
پیوست
پیوست شماره 1 …………………………………………………………………………………………………………………….189
پیوست شماره 2 …………………………………………………………………………………………………………………….191
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره 2- 1. کارکردهای فرهنگ ایثار و شهادت ……………………………………………………………………….62
جدول شماره 3-1. توزیع جامعه دبیران دوره متوسطه شهر قم به تفکیک ناحیه آموزشی و جنسیت …………116
جدول شماره 3-2. توزیع نمونه دبیران دوره متوسطه شهر قم به تفکیک ناحیه آموزشی و جنسیت ………….117
جدول شماره 3-3. چارچوب مفهومی محورها و مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت ………………………………118
جدول شماره 3-4. ضریب آلفای کرونباخ هر یک از ابعاد پرسشنامه ……………………………………………………120
جدول شماره 4-1. چارچوب مفهومی محورها و مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت ………………………………125
جدول شماره 4-2. تحلیل اهداف مصوب دوره متوسطه به لحاظ میزان توجه به فرهنگ ایثار و شهادت …..127
جدول شماره 4-3. توزیع فراوانی و درصد توجه به فرهنگ ایثار و شهادت به تفکیک اهداف مصوب دوره متوسطه ………………………………………………………………………………………………………………………………………..131
جدول شماره 4-4. توزیع فراوانی و درصد دبیران به تفکیک جنسیت ………………………………………………….133
جدول شماره 4-5. توزیع فراوانی و درصد دبیران به تفکیک سابقه تدریس ………………………………………….134
جدول شماره 4-6. توزیع فراوانی و درصد دبیران به تفکیک رشته تحصیلی …………………………………………135
جدول شماره 4-7. توزیع فراوانی و درصد دبیران به تفکیک سطح تحصیلات ………………………………………136
جدول شماره 4-8 . توزیع فراوانی و درصد دبیران به تفکیک ناحیه آموزشی ………………………………………..137
جدول شماره 4-9. توزیع فراوانی و درصد و میانگین گویه های مربوط به راهکارهای آموزشی ……………..138
جدول شماره 4-10. نتایج آزمون t تک نمونه ای، مقایسه میانگین با میانگین فرضی (3 = m) ………………..140
جدول شماره 4-11. توزیع فراوانی و درصد و میانگین گویه های مربوط به راهکارهای پژوهشی …………..141
جدول شماره 4-12. نتایج آزمون t تک نمونه ای، مقایسه میانگین با میانگین فرضی (3 = m) ………………..143
جدول شماره 4-13. توزیع فراوانی و درصد و میانگین گویه های مربوط به راهکارهای فرهنگی …………….144
جدول شماره 4-14. نتایج آزمون t تک نمونه ای، مقایسه میانگین با میانگین فرضی (3 = m) ………………..146
جدول شماره 4-15. توزیع فراوانی و درصد و میانگین گویه های مربوط به راهکارهای هنری ……………….147
جدول شماره 4-16. نتایج آزمون t تک نمونه ای، مقایسه میانگین با میانگین فرضی (3 = m) ………………..149
جدول شماره 4-17. رتبه بندی میانگین میزان تأثیر راهکارهای چهارگانه بر نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت در مدارس ………………………………………………………………………………………………………………………..150
جدول شماره 4-18. خلاصه اطلاعات آزمون فریدمن ………………………………………………………………………..150
جدول شماره 4-19. توزیع فراوانی، میانگین و انحراف معیار سؤال ها به تفکیک جنسیت ………………………152
جدول شماره 4-20. نتایج آزمون t مستقل برای متغیر جنس ……………………………………………………………….152
جدول شماره 4-21. نتایج تحلیل واریانس برای متغیر سابقه تدریس ……………………………………………………153
جدول شماره 4-22. نتایج تحلیل واریانس برای متغیر رشته تحصیلی …………………………………………………..154
جدول شماره 4-23. نتایج تحلیل واریانس برای متغیر سطح تحصیلات ……………………………………………….155
جدول شماره 4-24. نتایج تحلیل واریانس برای متغیر ناحیه آموزشی …………………………………………………..156
جدول شماره 4-25. نتایج تحلیل واریانس چند راهه میزان تأثیر هر یک از راهکارهای مؤثر نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت در مدارس با توجه به متغیرهای جمعیت شناختی ……………………………………………..157
جدول شماره 4-26. آزمون زوجی مقایسه میانگین راهکارهای چهارگانه بر حسب جنسیت ……………………157
جدول شماره 4-27. مجموع میانگین راهکارهای مؤثر نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت در مدارس از نظر دبیران …………………………………………………………………………………………………………………………………………..158
جدول شماره 4-28. نتایج آزمون t تک نمونه ای، مقایسه میانگین با میانگین فرضی (3 = m) ………………..159
جدول شماره 5-1. جمع بندی نهایی تدوین چارچوب محورها و مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت ………163
فهرست تصاویر و نمودارها
عنوان صفحه
شکل شماره 2- 1. فرهنگ ایثار و شهادت در کلام امام خمینی (ره) …………………………………………………….31
شکل شماره 2- 2. فرهنگ ایثار و شهادت در اندیشه مقام معظم رهبری …………………………………………………40
شکل شماره 2- 3. فرهنگ ایثار و شهادت از نگاه شهید مطهری ……………………………………………………………44
شکل شماره 2- 4. عناصر برنامه درسی مبتنی بر فرهنگ ایثار و شهادت …………………………………………………74
شکل شماره 2- 5. روش های تربیتی تعمیق فرهنگ ایثار و شهادت ………………………………………………………78
شکل شماره 2- 6. جایگاه نظام اعتقادی و ارزشی در تدوین اهداف ………………………………………………………85
شکل شماره 2-7. چارچوب مفهومی فصل دوم پژوهش …………………………………………………………………….113
نمودار شماره 4-1. توزیع درصد دبیران به تفکیک جنسیت ………………………………………………………………..133
نمودار شماره 4-2. توزیع درصد دبیران به تفکیک سابقه تدریس ………………………………………………………..134
نمودار شماره 4-3. توزیع درصد دبیران به تفکیک رشته تحصیلی ……………………………………………………….135
نمودار شماره 4-4. توزیع درصد دبیران به تفکیک سطح تحصیلات …………………………………………………….136
نمودار شماره 4-5. توزیع درصد دبیران به تفکیک ناحیه آموزشی ……………………………………………………….137
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1. مقدمه
هر جامعه ای دارای مجموعه ای از ارزش ها1 است که نقشی تحکیم بخش در آن ایفا می کنند. این ارزش ها از مهم ترین اجزای یک فرهنگ2 به شمار می آیند، چرا که از باورهای3 یک ملت سرچشمه می گیرند و در عرصه های گوناگون تأثیر می گذارند. افراد یک جامعه گفتار و رفتار خویش را بر اساس ارزش هایی که پذیرفته اند و به آن ها پای بند هستند، سامان می دهند. در این میان ارزش های اخلاقی و دینی به لحاظ تأثیر ژرفی که در روح و روان آدمیان بر جای می گذارند و در سلوک فردی و اجتماعی آن ها بیشتر جلوه گر می شوند، از جایگاه برجسته ای برخوردارند (جان فشان، حسینی، 1389: 106).
ارزش ها، عقاید عمیقاً ریشه داری هستند که به وسیله مکانیزم جامعه پذیری4 از نسلی به نسل دیگر منتقل می شوند. جامعه پذیری، مکانیزم مهمی است که ارزش های حاکم بر جامعه را در انسان ها نهادینه می کند. درونی کردن5 یا نهادینه سازی6 در فرآیند7 جامعه پذیری از طریق نهادهای مختلف اجتماعی صورت می پذیرد که یکی از آن ها آموزش و پرورش می باشد. در این فرآیند، افراد جامعه بدون احساس فشار و اجبار، از سر میل و رغبت ارزش های اجتماعی را پذیرفته و با آن هم نوایی می کنند (رستمی، عرفانی، 1389: 168).
یکی از ارزش های اساسی جوامع اسلامی، فرهنگ ایثار و شهادت است8. فرهنگ ایثار و شهادت، به عنوان یکی از غنی ترین گنجینه های فرهنگ اسلامی، می تواند موتور محرکه پیشرفت دنیوی، اخلاقی، اخروی و … جامعه و همچنین پشتوانه عظیم حفظ و حراست از اسلام و نظام جمهوری اسلامی ایران باشد (چراغی، اسلام پناه، 1389: 102).
از سوی دیگر، با توجه به این که مهم ترین سرمایه هر ملت، جوانان آن کشور هستند و طرز فکر، نگرش، رفتار و روحیه نوجوانان و جوانان هر مرز و بوم تعیین کننده خط مشی آتی کشور خواهد بود، نوجوان و جوان اگر پایه های فکری مستحکم و صحیحی داشته باشد، در آینده تبدیل به فردی مفید خواهد شد و بالعکس اگر از پایه های سست فکری و عقاید و فرهنگ غلط پیروی کند، به فردی متزلزل، بی هویت و سربار جامعه مبدل خواهد شد. در دنیای معاصر که دشمنان با تهاجم فرهنگی و در عرصه جنگ نرم هر روز سعی دارند به ترفندی جوانان را از باورهای ارزشی خود دور سازند، آنان را بی هویت کنند و پیرو فرهنگ غرب نمایند، تربیت فرزندان در پرتو فرهنگ ایثار و شهادت می تواند ضامن رشد و تعالی اخلاقی و معنوی آنان و بهترین و قوی ترین مکانیزم در این راستا باشد. بنابراین انتقال این ارزش ها به نسل جدید از اهمیت بسزایی برخوردار است و نخستین راه در انتقال و نهادینه سازی این فرهنگ، تعلیم و تربیت می باشد (سعیدمنش، الهی، 1389: 186).
فرهنگ ایثار و شهادت با اثرگذاری بر فضای فکری و ذهنی جوانان، باعث می شود دو نسل قدیم و جدید درک مشترکی از جامعه و نیز فلسفه زندگی پیدا نمایند. همچنین این فرهنگ متعالی باید بازتولید9 شود، در غیر این صورت محدود شده و کاربرد آن در عصر حاضر و آینده کمتر خواهد شد. اما اگر در این بازتولید، فرهنگ سازی مطلوبی صورت گیرد و بستر مناسبی برای نهادینه سازی آن فراهم شود، از طرفی فرهنگ ایثار و شهادت را به نسل امروز منتقل کرده ایم و مناسبات نسلی را برقرار نموده ایم و از طرفی دیگر، فرهنگ نوینی از ارزش های ایثار و شهادت را تضمین نموده ایم. از این رو نظام تعلیم و تربیت رسمی کشور، بایستی شکوفایی و پرورش این عناصر بنیادین را سرلوحه اهداف و برنامه های خود قرار دهد (شاهین، چشمه سهرابی، 1387: 423).
با عنایت به موارد فوق، از جمله اهدافی که می توان برای آموزش و پرورش برشمرد، رشد فضایل اخلاقی دانش آموزان بر پایه تعالیم اسلام است. مدرسه وظیفه آماده کردن نسل جدید را برای جامعه امروز برعهده دارد. امروزه بسیاری از افراد در رویارویی با مسائل زندگی، فاقد توانایی های لازم و اساسی هستند و همین امر آنان را در مواجهه با مسائل و مشکلات روزمره آسیب پذیر نموده است. نوجوانان و جوانان برای مقابله با فشارهای موقعیت های مختلف به کارکردهایی نیاز دارند که آنان را در کسب این توانایی ها تجهیز نماید، لذا می توان با تأکید بر فرهنگ ایثار و شهادت، فرصت هایی را برای رشد اخلاقی دانش آموزان فراهم نمود تا نوجوانان و جوانان علاوه بر کسب توانایی های خواندن، نوشتن، حساب کردن و … مفاهیم این فرهنگ را فرا بگیرند و در خود نهادینه سازند تا با بهره گیری از آن در زندگی خود، توان ایستادگی و مقابله با مسائل را دارا باشند (جمشیدیان و همکاران، 1387: 294).
معمولاً با دو رویکرد10 می توان به طرح موضوع فرهنگ ایثار و شهادت در نظام آموزشی پرداخت. نگاه اول آن است که هدف نظام آموزشی، آشنا کردن دانش آموزان با مفهوم، ابعاد و مصادیق مقوله مذکور است. به بیان دیگر شناخت فرهنگ ایثار و شهادت موضوعیت دارد. در نگاه دوم، هدف از طرح این مقوله در نظام آموزشی، نایل ساختن دانش آموزان به مجموعه ای از فضائل اخلاقی و نهادینه سازی این فرهنگ در مدارس و دانش آموزان است. با پذیرش نگاه دوم، طرح موضوع فرهنگ ایثار و شهادت به مثابه ابزاری است که می تواند به تحقق اهداف نظام آموزشی یاری رساند (هاونگی، 1389: 398 – 397).
1-2. بیان مسئله
فرهنگ، اساس و بنیاد پیشرفت و تعالی انسان ها و نشان دهنده اصالت یک ملت است. در تمام جوامع بشری، ارزش هایی وجود دارد که بنیان اصلی فرهنگ آن جامعه را شکل می دهند. اهمیت و جایگاه این ارزش ها به گونه ای است که هر ملتی، هویت و حیات اجتماعی و سیاسی خود را در پای بندی و احترام به آن ها و انتقال کامل آن به نسل های آینده می داند. فرهنگ ایثار و شهادت یکی از این ارزش هاست که در تمام جوامع دارای ارزش و جایگاه ویژه ای است و به عنوان یک فرهنگ رشد یافته و مترقی، جزء برترین مفاهیم الهی و در نتیجه والاترین و بهترین ارزش هایی است که یک فرد متعهد و پای بند به ملاک های انسانی و اخلاقی می تواند به آن مقام دست یابد (رجبعلی، 1385: 49).
دین مبین اسلام به عنوان کامل ترین و جامع ترین دین الهی به گونه ای نازل شده است که قابلیت و استعداد ایجاد و شکوفایی عمیق ترین فرهنگ ها را در همه اعصار و زمان ها دارد. در این میان، فرهنگ ایثار و شهادت ارتباطی تنگاتنگ با آموزه های دین دارد و در حقیقت، باید اذعان نمود که اگر این فرهنگ آرمانی و بلند نبود، هیچ گونه حرکتی برای شکل گیری نظام اسلامی و تداوم آن، به وجود نمی آمد. فرهنگ ایثار و شهادت دو ثمره ارزشمند و متعالی مکتب الهی و یک الگوی عملی و کاربردی کامل برای تکامل همه انسان هاست و هر فرد و جامعه ای دارای آن باشد، هیچ گاه طعم شکست و ذلت را نخواهد چشید و سعادت و پیروزی را قرین خویش ساخته است (فهیمی، 1387: 539).
لازمه برخوداری جوامع و تحقق بخشیدن و گسترش دادن این دو مقوله ی با ارزش و معنوی، جز از طریق تعلیم و تربیت خواه رسمی یا غیررسمی ممکن نیست. از آن جا که آموزش و پرورش مهم ترین نهاد رسمى جامعه است که در کنار خانواده، عهده دار تعلیم و تربیت کوکان و نوجوانان از سطوح پیش دبستانى تا پایان دوره ى آموزش متوسطه است، همگان انتظار دارند که نهادها و مؤسسات آموزشی در تعمیق آرمان های بزرگ بشری و برآوردن نیازهای گوناگون که برخاسته از وضعیت های پیچیده زندگی است، نقش مؤثرتری ایفا نمایند (عشقی مطلق، 1380: 68).
از آن جا که مقوله‌ ایثار و شهادت نیز جزء ارزش ‌های بنیادین جامعه‌ اسلامی ایران است و انتقال چنین ارزش ‌هایی همواره جزء سیاست ‌های کلان فرهنگی کشور بوده است، بدین ترتیب از نظام آموزشی کشور به ‌عنوان بزرگ ترین نهادی که وظیفه انتقال فرهنگ و ارزش‌ها را بر عهده دارد، انتظار می‌رود ضمن پیروی از سیاست ‌های فرهنگی کشور، پیشرو در این حرکت فرهنگی نیز باشد. بنابراین چنانچه جامعه ‌ای حاکمیت جو ایثار و شهادت بر فضای فرهنگی کشور را مهم می‌داند باید نظام آموزشی خود را به ‌گونه ‌ای سازماندهی کند که خروجی هزینه ‌ها و تلاش ‌های انجام شده در آن، جوانان خود ساخته و با هویتی باشند که به خوبی فرهنگ ایثار و شهادت را شناخته و به نیکی آماده کوشش و فداکاری در راه آن بوده و تا پای جان از آن دفاع نمایند (بهالگردی، سعیدی رضوانی، صحافیان، 1387: 250).
لذا با توجه به این که مدرسه آیینه ارزش های حاکم بر جامعه و به تعبیری منعکس کننده ساختار ارزش های آن است، باید مفاهیم و ارزش های فرهنگی جامعه خویش را به دانش آموزان انتقال دهد، تا آنان بیش از پیش با ارزش ها و فرهنگ جامعه خویش آشنا شوند و نسبت به حفظ آن ها پایبند باشند. در این میان، جایگاه و نقش معلمان به دلیل داشتن ارتباط مستقیم با دانش آموزان شاخص تر از بقیه است. آن ها با رفتار و گفتار خود و نوع آموزشی که در کلاس ارائه می دهند، می توانند تحولات عظیم و شگرفی را در وجود دانش آموزان ایجاد کرده و الگوی مناسبی برای آن ها در زمینه شکل گیری ارزش ها باشند (کمالی کارسالاری، 1386: 53).
این ضرورت مخصوصاً در دوره متوسطه با توجه به خصوصیات دانش‌آموزان این دوره، بیشتر احساس می‌شود؛ زیرا که در این دوره معمولاً افراد، شیفته ارزش ‌های فرهنگی هستند. معمولاً جوانان در این دوره نوع ‌دوستی، فداکاری، حمایت از دیگران و خدمت به همنوع را مورد توجه قرار می‌دهند و برای فضائل اخلاقی بزرگواری، ایثار، اخلاص، شجاعت و قهرمانی دینی بسیار اهمیت قائل می‌شوند. بنابراین نظام آموزشی کشور باید به شکل گیری فرهنگ ایثار و شهادت خصوصاً در برنامه درسی11 و آموزشی این دوره توجه خاصی داشته و در راستای گسترش فرهنگ مذکور که جزء ارزش‌های والای جامعه اسلامی ایران است، تلاش گسترده‌ای داشته باشد (صالحی، اکبرپور، 1386: 251).
مطالعه برخی پژوهش ها در راستای موضوع پژوهش فوق شامل؛ شهرکی پور (1392) ” بررسی محتوای کتب درسی دوره ی راهنمایی تحصیلی در گسترش فرهنگ ایثار و شهادت “، مرزوقی، فولادچنگ (1390) ” ارزیابى برنامه درسى دوره ى ابتدایى (اهداف و محتوا) از منظر فرهنگ ایثار و شهادت”، بهمنی (1389) ” تبیین راهکارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه “، هاونگی (1389) ” بررسی میزان برخورداری کتاب های درسی دوره راهنمایی تحصیلی از مؤلفه ها و مفاهیم مربوط به فرهنگ شهادت”، سبحانی نژاد، یوزباشی (1387) ” بررسی میزان توجه به مفاهیم فرهنگ ایثار و شهادت در محتوای کتاب های درسی فرهنگ اسلامی و تعلیمات دینی دوره راهنمایی کشور “، سبحانی نژاد (1387) ” تبیین راهکارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در بین کودکان “، آرمند (1387) ” بررسی مفاهیم ایثار و شهادت در کتاب های درسی دوره ابتدایی، راهنمایی و متوسطه “، بهالگردی، سعیدی رضوانی، صحافیان (1387) ” تأملی در میزان استفاده از ظرفیت درس زبان و ادبیات فارسی (دوره متوسطه) در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت”، محمد رضایی نوده (1386) ” شناسایی عوامل ترویج فرهنگ ایثار و شهادت (مطالعه موردی : استان گلستان) “، ربیع نتاج (1386) ” آسیب ها و عوامل ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در اسلام”، احمدی (1386) ” آسیب شناسی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت”، حسینی (1386) ” مفهوم پردازی آسیب شناسی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت “، عابدی (1385) ” بررسی تأثیر انتظار بر فرهنگ ایثار و شهادت بین جوانان “، عرب زوزنی و سعیدی رضوانی (1385) ” فرهنگ شهادت در کتا‌ب‌های درسی دوره راهنمایی تحصیلی”، رعنایی پور (1385) “پاسداری از فرهنگ ایثار و شهادت در حوزه آموزش و پرورش “، فلاح صفوی، محرمخانی (1385) ” بررسی عوامل و موانع ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه از منظر شهروندان قزوینی “، سلیمانی (1383) ” مقایسه دیدگاه جوانان آشنا با فرهنگ ایثار و شهادت با بقیه جوانان نسبت به توانائی های خود”، بیانگر آن است که تاکنون پژوهشی جامع در ارتباط با بررسی فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه و همچنین راهکارهای مؤثر نهادینه سازی آن در مدارس از نظر دبیران صورت نپذیرفته است و از آن جا که در نظام آموزش و پرورش جمهورى اسلامى ایران، یکى از اهداف مهم، انتقال ارزش ها و فرهنگ اصیل اسلامى، ملى و تاریخى به دانش آموزان است، انتظار مى رود که ارزش هاى مرتبط با فرهنگ ایثار و شهادت از جایگاه مهمى در اهداف مصوب دوره متوسطه و همچنین در مدارس این دوره برخوردار باشد.
بنابراین پژوهش حاضر در پی آن است که با عنایت به مبانی نظری و سوابق پژوهشی به ” بررسی جایگاه مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه و راهکارهای مؤثر نهادینه سازی آن در مدارس از نظر دبیران شهر قم ” بپردازد.
1-3. اهمیت و ضرورت پژوهش
1-3-1. نظری
1. انجام پژوهش حاضر بر گسترش دامنه دانش نظری در حوزه پژوهشی فوق کمک خواهد کرد.
2. پژوهش حاضر منجر به دستیابی مباحث جدید در این عرصه خواهد شد.
1-3-2. کاربردی
1. برنامه ریزان آموزش و پرورش متوسطه با اطلاع از نتایج پژوهش حاضر خواهند توانست زمینه بهبود و تقویت برنامه ها را در راستای شکل گیری، ترویج و نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت، متناسب با شرایط خاص دانش آموزان این دوره فراهم سازند.
2. دستاوردهای پژوهش حاضر می تواند به افزایش دانش و تغییر نگرش مدیران آموزش و پرورش و مدارس در زمینه توجه ویژه به این فرهنگ در برنامه های درسی و آموزشی دوره متوسطه کمک نماید.
3. معلمان آموزش متوسطه با عنایت به یافته های این پژوهش، به اهمیت و جایگاه فرهنگ ایثار و شهادت در آموزش این دوره پی می برند و در راهبردهای یاد دهی ـ یادگیری خود در کلاس به آن توجه می نمایند.
4. سیاست گذاران آموزش و پرورش متوسطه با اطلاع از نتایج پژوهش حاضر، خواهند توانست اهداف مصوب این دوره را در راستای توجه بیش تر به فرهنگ ایثار و شهادت مورد بازنگری قرار دهند.
5. برنامه ریزان درسی می توانند متناسب با محتوای درسی که طراحی آن را برعهده دارند، فرهنگ ایثار و شهادت را در محتوای برنامه های درسی رسمی این دوره و یا از طریق فعالیت های فوق برنامه مدنظر قرار دهند تا دانش آموزان را با فرهنگ ایثار و شهادت آشنا و معرفت حاصل شده را در آن ها درونی سازند و در نهایت زمینه هاى عمل به معرفت کسب شده را فراهم آورند.
1-4. اهداف پژوهش
1-4-1. اهداف کلی
* تعیین جایگاه فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه.
* شناسایی راهکارهای مؤثر نهادینه سازی آن در مدارس.
1-4-2. اهداف جزئی
* تعیین مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت.
* بررسی جایگاه مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه.
* شناسایی راهکارهای مؤثر نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت در مدارس از نظر دبیران.
1-5. سؤال های پژوهش
1. مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت کدام اند؟
2. مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه از چه جایگاهی برخوردار است؟
3. از نظر دبیران دوره متوسطه، راهکارهای مؤثر نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت در مدارس کدام اند؟


دیدگاهتان را بنویسید